Biura Porad Obywatelskich
Związek Biur Porad Obywatelskich
Projekt jest finansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach Środków Przejściowych 2005 "Podnoszenie świadomości społecznej i wzmocnienie rzecznictwa oraz działań monitorujących organizacji pozarządowych". Linia budżetowa: 2005/017-488.01.01.01
Niniejszy dokument został opublikowany dzięki pomocy finansowej Unii Europejskiej. Za treść tego dokumentu odpowiada Związek Biur Porad Obywatelskich, poglądy w nim wyrażone nie odzwierciedlają w żadnym razie oficjalnego stanowiska Unii Europejskiej.
Strona powstała dzięki dofinansowaniu ze środków Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej w ramach
Rządowego Programu - Fundusz Inicjatyw Obywatelskich
Patronat honorowy
Wiceprezes Rady Ministrów, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Patronat prasowy
Designed and powered by
Postępowanie spadkowe
Co to jest spadek?
Spadkiem nazywamy prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, które przechodzą na spadkobierców z datą jego śmierci. Do spadku wchodzą nie tylko prawa (np. własność nieruchomości i rzeczy ruchomych, oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych), ale i obowiązki - długi (np. niespłacone pożyczki, kredyty).
Kiedy nabycie?
Spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, co następuje w momencie śmierci spadkodawcy.
Dziedziczenie przez kilku spadkobierców
Jeżeli jest kilku spadkobierców, każdy dziedziczy zarówno prawa, jak i obowiązki. Oznacza to, że długi dziedziczą wszyscy spadkobiercy, każdy w części proporcjonalnej do nabytych praw. Jeżeli spadkodawca nie określił udziału poszczególnych spadkobierców, dziedziczą oni w równych częściach. Jeżeli spadkobiercy nie podzielą między siebie spadku, jest on ich wspólną własnością (powstaje tzw. wspólność). Podziału dokonuje się dopiero wówczas, gdy przynajmniej jeden ze spadkobierców wystąpi z takim wnioskiem
Procedura
1. Testament lub dziedziczenie ustawowe
Spadkobiercy po śmierci spadkodawcy powinni ustalić, czy pozostawił on testament czy też nie. Od tego bowiem zależy dalsza procedura postępowania spadkowego.
Jeżeli spadkodawca pozostawił testament:
- przed stwierdzeniem nabycia spadku testament musi zostać otwarty i ogłoszony. Jeżeli sporządzono go ustnie, świadkowie pisemnie stwierdzają treść testamentu;
- sąd rejonowy dokonuje otwarcia i ogłoszenia spadku (zasada analogiczna do złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku w przypadku dziedziczenia ustawowego). Na posiedzeniu niejawnym sąd sporządza protokół z otwarcia i ogłoszenia testamentu, a następnie zawiadamia spadkobierców, którzy zostali w nim wskazani;
- w przypadku, kiedy osoba posiada testament i nie wyda go w terminie wskazanym przez sąd, może on nałożyć na nią grzywnę. Osoba ta może odpowiadać również przed spadkobiercą za szkodę wynikłą z bezzasadnego uchylania się od obowiązku wydania testamentu.
Jeżeli spadkodawca nie pozostawił testamentu:
Do spadku są uprawnieni tzw. spadkobiercy ustawowi. W pierwszej kolejności dziedziczą dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek (dziedziczą oni w częściach równych, jednak część przypadająca małżonkowi nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku). Jeżeli dziecko spadkodawcy nie dożyło otwarcia spadku, udział spadkowy, który by mu przypadał, przypada jego dzieciom w częściach równych (i tę samą zasadę stosuje się odpowiednio do dalszych zstępnych).
W przypadku braku zstępnych spadkodawcy powołani są do spadku z ustawy jego małżonek, rodzice i rodzeństwo.
W braku zstępnych, rodziców, rodzeństwa i zstępnych rodzeństwa spadkodawcy cały spadek przypada jego małżonkowi.
Natomiast w braku zstępnych i małżonka spadkodawcy cały spadek przypada jego rodzicom, rodzeństwu i zstępnym rodzeństwa.
- każdy spadkobierca należący do kręgu spadkobierców ustawowych może złożyć do sądu wniosek o stwierdzenie nabycia spadku (uwaga: wniosek może złożyć każdy, kto ma w tym interes, np. wierzyciel spadkodawcy);
- wniosek należy skierować do wydziału cywilnego w sądzie rejonowym, w okręgu ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego (jest to o tyle istotne, że sąd na tej podstawie stwierdza czy jest właściwy do rozpatrzenia danej sprawy);
- jeżeli zmarły nie mieszkał w Polsce, wniosek należy złożyć do wydziału cywilnego w sądzie rejonowym, w okręgu, w którym znajduje się spadek bądź jego część.
Jeżeli majątek spadkodawcy znajduje się w okręgu kilku sądów rejonowych, wniosek należy złożyć do jednego, wybranego przez siebie sądu. Jeżeli nie można stwierdzić, w których okręgach znajduje się spadek, wniosek składa się do Sądu Rejonowego dla miasta stołecznego Warszawy.
- sąd rejonowy dokonuje otwarcia i ogłoszenia spadku.
2. Dział spadku
Dział spadku polega na określeniu jego wartości i podziale pomiędzy poszczególnych spadkobierców. Skutkiem działu jest to, że poszczególni spadkobiercy stają się wyłącznymi podmiotami przyznanych im praw majątkowych, np. właścicielami określonych nieruchomości, rzeczy ruchomych, praw i obowiązków. Spadek przestaje istnieć. Zmianie ulega odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe. Od chwili dokonania działu każdy ze spadkobierców odpowiada za długi spadkowe samodzielnie, w stosunku do wielkości przypadającego mu udziału.
Działu można dokonać przez umowę lub w drodze postępowania przed sądem.
Umowny dział spadku możliwy jest tylko wtedy, gdy wszyscy spadkobiercy są zgodni, co do formy i sposobu dokonania podziału spadku. Wymaga on zgody wszystkich spadkobierców, odpowiedniej formy oraz treści umowy o dziale spadku. Jeśli choć jeden z nich sprzeciwi się któremuś z punktów umowy, dokonanie działu spadku w tym trybie jest niemożliwe. Zgoda spadkobiercy jest wyrażana poprzez skuteczne oświadczenie woli. Nie może być ono wyrażone ani pod wpływem istotnego błędu, ani groźby, ani podstępu.
Jeżeli do spadku należy nieruchomość, umowa o dział spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.
Sądowy dział spadku ma miejsce wówczas, gdy spadkobiercy nie mogą dojść do porozumienia, w jaki sposób podzielić majątek spadkowy. Aby sąd dokonał podziału, konieczne jest złożenie odpowiedniego pod względem formalnym wniosku. Może też mieć miejsce sądowy dział na zgodny wniosek spadkobierców (ponosi się wtedy mniejsze koszty niż u notariusza).
Uprawnionymi do złożenia wniosku w sprawie o sądowy dział spadku są:
- spadkobierca
- nabywca udziału spadkowego
- spadkobiercy w/w osób
- wierzyciel spadkobiercy
Częściowy dział spadku
Częściowy dział spadku przed sądem jest możliwy, ale jest to obwarowane pewnymi warunkami. Generalnie sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek, ale z ważnych powodów może być on ograniczony do części spadku. Jeżeli wniosek do sądu o dział spadku dotyczy tylko części spadku, konieczne jest wystąpienie owych ważnych powodów. Wskazanie tych ważnych powodów może nastąpić we wniosku osób wnoszących do sądu o dział spadku, bądź mogą one niejako samoczynnie wystąpić w toku sprawy już przed sądem (np. pojawią się jakieś wątpliwości, co do własności części składników majątkowych wchodzących do spadku).
3. Podatek od spadku
Od 1 stycznia 2007 r. z podatku od spadku są zwolnieni: małżonek, zstępni (tj. dzieci, wnuki, prawnuki itd.), wstępni (rodzice, dziadkowie itd.), pasierb (dziecko małżonka z poprzedniego małżeństwa), ojczym i macocha. Warunkiem zwolnienia z podatku jest zgłoszenie faktu nabycia spadku do urzędu skarbowego w ciągu miesiąca od jego nabycia (tj. od uprawomocnienia się postanowienia sądu o nabyciu spadku).
Zgłoszenia trzeba dokonać w ciągu miesiąca od powstania obowiązku podatkowego!
Jeśli podatnik nie złoży takiego zawiadomienia, będzie musiał zapłacić podatek w wysokości uzależnionej od swojej relacji ze spadkobiercą oraz od wartości dziedziczonej części.
Generalnie wysokość podatku od spadku zależy od stopnia pokrewieństwa ze spadkodawcą i od wartości spadku. Osoby najbliższe nie płacą wcale lub płacą najniższy podatek, im dalsze pokrewieństwo, tym wyższy podatek.
Podstawa prawna:
Kodeks postępowania cywilnego (ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Dz.U. z 1964 r., Nr 43, poz. 296 z późn. zm.).
Kodeks cywilny (ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Dz.U. z 1964 r., Nr 16, poz. 93 z późn. zm.)
Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych (Dz.U. z 2006 r., Nr 222 poz. 1629)